Сыдығалиев Тұрсынбек
Мәтін кітаптан автоматты түрде танылған, қате болуы мүмкін.
«Құлый баба ұрпақтары», бет 298–301 (иесінің шешімі 21.10.2026)
Авторы: көрсетілмеген
Сыдығалиев Тұрсынбек
1927 жылы Қайрат ауылында туған. ҚазПи-дің қазақ тілі мен әдебиеті факультетін бітірген. Ұзақ жыл ауыл мектебінде мұғалім болын қызмет істеген ол - жастайынан ақындық өмірге машықтанып, талай-талай жыр сайыстарына қатысқан. Алпысыншы жылдары өзіндей ауыл ақыны Әбдіғапар Айтоқовпен бірнеше дүркін бәсекеге түскен Тұрсынбек Сыдығалиев кейін облыстық ақындар айтысында аудан намысын корғады. Ол соңғы рет 1972 жылы белгілі Тынышбай Рахимовпен бәсекеге түскен-ді.
Тұрсынбек Сыдығалиев жайлы әңгімені мына өлең жолдарымен ашуды жөн көрдім.
Шалқуға себеп көңілге ойлар келеді,
Болса да кімдер ағамды мақтай береді.
Кейіннен маған тиіп те жүрді көмегі,
Ағамның шіркін, достары неткен көп еді.
Туыппын тауда, жанында мөлдір бұлақтың,
Қарт Алатауымды, биіктікті ғана ұнаттым. Халқыма жұмсар қажырлы қайрат-күшім бар, Аяулы ағам бастауы сенсің қуаттың.
Дүлдүлің болып тұяқты тасқа қайрасам,
Бұлбұлың болып бағыңда күнде сайрасам.
Ағамнан қалған қасиет қой деп ұғыңдар,
Бір істі бастап бітірмей оны қоймасам!
Намысты бермей, сертімнен әсте таймасам, Ертеңімді ойлап, еңбекпен біте қайнасам. Ағамнан қалған қасиет қой деп ұғыңдар,
Бір гүлің болып көз жауын алсам, жайнасам. Көл болып көңіл дастархан басын жимасам, Жауларымды екеш жамандыққа да қимасам.
Ағамнан қалған қасиет қой деп ұғыңдар,
Өздеріңді өзімнен артық сыйласам...
...Менің алдымда “Лениншіл жас” газетінің 1959 жылғы 24 қаңтарындағы М17 саны жатыр. Оның екінші бетінде жерлесіміз, жазушы Шерхан Мұртазаның “Болат және адам” атты бір беттік очеркі жарияланған. Енді сол очерктен үзінділер келтірейік.
“. Темір дүкен ескі еді. Төбесін ыс, күйе басып, сүңгілер өрмекшінің торындай тұтып қалған. Төрде пеш. Пешке мінгесіп өгіз терісінен жасалған көрік тұр. Бір түкпірде темір үйіндісі. Дүкен ортасында ауыр төс. Еламанның өзіндей жас бала Тұрсынбек көрік басады. Пеш сол кезде жалғыз көзін бір ашып, бір жұмады, ақыры жалын атып, лапылдаған шоққа айналады. Оның ішінде темір піседі. Еламан ТӨСТІҢ үстіне салады. Көріктің басқыш бауын босатып Тұрсынбек қолына ауыр балға алады. Жұмсақ темір нанша иленіп, біртебірте қызуы қайтып, сұрғылттана береді, белгілі бір формаға енеді. Соқаның тісі соғылды...”
“.,. Қабағы түйіліңкіреп жүретін қарт орыс қазір қарқылдап күліп жіберді. Ол күлгенде көзінің айналасы Тұрсынбектің көрігіндей жиырылып кетті...”
“.. Сонау Алатаудың баурайынан, Жуалыдан сәлем жетті. Оны жолдаған бір кездегі жанқияр дос, істес жолдас, кішкентай ұста, ал қазіргі ауыл мұғалімі Тұрсынбек Сыдығалиев еді...
Ия, Шерағаң жерлесіміз, Социалистік Еңбек Ері Еламан Байғазиев жөнінде жазған етектей очеркінде Тұрсынбек аға жайлы осылай ыстық сезімге бөленіп, әдемі ой қозғайды. Міне, Тұрсынбек ағаның еңбек жолы осылай басталды. Ол мектеп қабырғасында жүргенде-ақ Алатаудың бауырына орналасқан 30 үйлі “Сталин жолы” колхозында белін қайыстыра жүріп еңбек етті. Жасынан әке тәрбиесін көре алмаған Тұрсынбек анасының тәрбиесінде болады. 1934 жылы осы колхоздың бастауыш мектебіне түсіп, оны 1937 жылы бітіреді. Бұдан соң:қазақ орта мектебінде оқып, оны 1940 жылы тамамдайды.
.. Көзі ашық, көкірегі ояу бала жігіт білім алуға талпынады. Сөйтіп екі жылдай темір ұстасы болған ол Шымкенттегі есепшілердің бір жылдық курсын тамамдап, есепші болып өз колхозында еңбек етеді. Сол кезде-ақ өлең жазумен айналысқан Тұрсынбектің біраз шығармалары газет бетінде жарык көріп, “ақын бала” атана бастайды. Талапты жас 1958 жылы Шымкент қаласындағы мемлекеттік педагогикалық институтына түсін, оның қазақ тілі мен әдебиеті факультетін бітіреді. Сөйтіп Түрсекең 1947 жылы ұстаздық жұмысқа ауысып, өмірінің соңына дейін осы жұмыста болды. Өз ісінің шебері, іскер Тұрсекең Лермонтов атындағы, “Қызыл Октябрь” мектептерінде директор болып жемісті еңбек етті. Тұрсынбек ағаның өмір жолының екінші беті де жарқын да, салауатты істерге толы. Ол алпысыншы жылдары өзіндей ауыл ақыны Әбдіғапар Айтоковпен бірнеше дүркін бәсекеге түседі. 1963 жылы Тұрсынбек аға Свердлов ауданының ақыны Сәден Алпысбаевпен айтысып, аудан намысын қорғады. Ол бұл айтыста Сәденді ұтымды сөздермен байлап-матап тастайды:
“О, Сәке болып па едің “Жаңасазда”,
Суларын көпірлейтін ағаш аз ба.
Көктемде қар бұзылмай өтіп кетсең,
Аулыңа оралмассың ала жазда.
Көрдік біз Үлгілі атты мектебіңді,
Біраз сын айтуыма еп көрінді.
Төрт бөлменің біреуі құлап жатыр,
Көңілге осы жері жек көрінді...” - деп аға аудандағы келеңсіз көріністерді түйреп өтеді.
Тұрсынбек бұдан кейін де бірнеше рет ақындар айтысына қатысады. Соңғы рет 1972 жылы ол марқұм, белгілі ақын, сазгер Тынышбай Рахимовпен айтысқа түседі. Ақынның қаламынан ондаған тамаша өлеңдер туады, республикалық, облыстық, аудандық газеттерде мақала, әңгімелері, очерктері басылады.
Жаны жаз, кеудесі күй ағаны Баукең, Бауыржан Момышұлы жақсы көретін. Кейде Баукең кейбір жандардың оғаш қылықтары үшін ашуланған кезде, Батырдың ашуын Тұрсынбек ағаның тарқатқанын өз көзіммен талай көрген едім. .
Тұрсынбек Сыдығалиев педагогика саласында да көптеген еңбектер жазды. Оның Кенен Әзірбаев, Тайыр Тастандиев және басқа тақырыптарда жазған ғылыми еңбектері аудан мектептерінде тәжірибе ретінде таратылды. Ия, Тұрсынбек ағаны қай қырынан алып қарасаңда шоқтығы биік, көзі ашық, көкірегі ояу, қай істі қолына алса да оны аса ұқыптылықпен аяғына дейін орындайтын жан еді. Осы қасиеті үшін ол қай жерде еңбек етпесін үлкен құрметке ие болатын-ды.
Тұрсекең өмірге, туған жерге ғашық жан еді. Оның: Туған жер, маған ыстық атырабың,
Қымбат-ау алтыннан да топырағың.
Тауыңды, орманыңды, суларыңды,
Жырыма арқау етіп отырамын, -деп өзі жырлағандай туған жерді сүйіп өскен азаматтарымыздың бірі еді. Тұрсынбектің үлкен ұлы Құрыш Ақсай ауыл округінің әкімі. Ел сыйлаған азамат. Алға болса шаруа қожалығын басқарады. Әке сыйлаған азамат Тұрсынбек жайлы баспадан шыққан
“Тау ұлы” атты повестің жарық көруіне демеушілік жасады. Өз ісіне мығым, мыңболғыр, абзал азамат.