Жорабек Әбдірайымов
Мәтін кітаптан автоматты түрде танылған, қате болуы мүмкін.
«Құлый баба ұрпақтары», бет 287–291 (иесінің шешімі 21.10.2026)
Авторы: көрсетілмеген
Жорабек Әбдірайымов
Отан үшін отқа түскін - күймейсің.
Бауыржан Момышұлы.
Адам қарттыққа әр түрлі жетеді деген рас-ау. Оны: “Жақсы бір адам қартайса, жанып бір тұлға от болар. Жаман бір адам қартайса, бықсып бір жанған шоқ болар” -деген дана сөздер де растай түседі. Талаптылық Жорабек Әбдірайымов ақсақалды жаңағы дана сөздің алдыңғы айтылғанына батыл жатқызуға болады. Өйткені Жорабек қарияның сексеннен әлдеқашан асса да жастарға айтар өнегелі сөзі, әдемі әңгімесі, бағыт-бағдары мен ақылы бар. Салиқалы сөйлеп, салиқалы ой айтып бүгінгі ұрпақты тәрбиелі азамат болуға шақырады. Ал енді майдан жайлы әңгімелері де қызық. Жорабек аға мектеп оқушылары алдында әлденеше рет болып, майдан жайлы әңгімелесе де, газет бетіне шығып көрмепті. Мен майдангермен сырласқан алғашқы журналист болып шықтым. Сонымен сөзді майдангер қарт Жорабектің өзіне берейін. ...1943 жылдың февраль айы. Шым-шым аязымен бет қарып, әлсін-әлсін қақап безек қақтыратын ызғарлы күндер де осынау майдан даласының ауыр соқпағымен артта қалды,
-деп бастады майдангер әңгімесін, -Қыс бойына жер бетін сірестіріп құрсап алған ақ қар, көк мұзды да елең қылмастан соғыса жүріп отырып, қанды майданның ұзақ жолын басып өтіп те үлгеріппіз. Бұған осы шақта жамбасымызда мұз төсек болып жатқан қарсы алдымыздағы өзен мен мына қарсы алдымызда еңсе көтеріп тұрған Украин поселкасы. Онда қарсы атар қаруын сайлап, қасаңы жауымыз - фашистер отыр. Нысана -- осы поселка. Осы кешке дейін сонда табандап, қасара қарсыласып жатқан фашист жендеттерін қуып шыға алмасақ, ертеңге тағы күш жинап бақпақпыз... Қыс көңілді өткен-ді. Әр солдаттың бұты ширақ, көңілі сергек. Күн сайын бір елді пунктті жаудан тартып алып ілгері оза бергенбіз. Соғыста кейін шегіну деген ауыр ғой. Біз бағымызға қарай, соғыс түтініне араласудың алғашқы күнінен тек алға ентелеуден бастап еді. Әлі сол қарқын, сол екпінмен жылжып келеміз. Күндіз шайқас, түн әлетіне ұйқы көрмей, бір қыдыру жерді жорықпен басып өтіп, таң алдында бір елді пунктті іргеле кеп тұмсық тіреп, жата қаламыз. Қанды шайқас басталып кетеді. Күні бойы дерлік ұрыс жүргізіп, жауды жайғап тастаймыз. Ол есін жинап кейін қашып барып, келесі елді пункттен бізді тағы қым-қиғаш атыспен оқ бората қарсы алады. Күндегі жай осы болатын. Бұған жүдеген солдат жоқ. Жау үрейленіп қашқан сайын біз көңілдене түсіп, өкшеленіп ізбе-із қуа жөнелеміз. Міне, мына поселкаға да осы ретпен кеп жатқан бетіміз еді.
Бекіністе шеп құрып жатқан шағын топ жауынгеріміз. Бір
“Максимка” мен үшін қол пулеметы, танкке қарсы ататын екі мылтығымыз жауға қарай кезеулі тұр.
Бір ғана дүдамалы күдігіміз бар. Алдымыздағы табан тіреп, біздің жауынгер тобымызға төтеп беруге бекінген жаудың қолында қандай күш бары беймәлім. Осыны тез анықтауға қандай әдіс қолдану керек. Содан командир Блудов Маркеев екеуімізді шақырын алды. -- Барлауға барасыңдар. Жөні келсе
“тіл” әкелесіңдер. Жау бекінісіне жақын барып байқаңдар. Шама-шарық белгілі ғой. Арындап кеп қалың қолды басым күшке ұрынып, абайсызда қырғынға ұшырап қалмаңдар, - деп ескерткенде тұла бойым шымыр етті. Бұл үрей белгісі емес, шақтық шақырған түйтік еді. Ниет адал нысана алда тұр. Сақ қимылдамасаң тағы болмайды. Біз алатын қамал жалғыз бұл емес, алда әлі алатын талай қамалдар жатыр. Соларға жеткенше де барымыздан сарқылып қала бергіміз келмейді. Күнде дерлік артымыздан кеп қосыла кояр күш атаулыға да арқа сүйеріміз жоқ. Командирдің бізді пысықтап жатқанының сыры да осындай еді.
Барлауға тұманды немесе жаңбыр жауып тұрған кездері жіберетін. Бүгінде жер-көкті қалың тұман басып тұрған еді. Василий екеуіміз сол қалың тұманға сүңгіп кеттік. Көп жүрдік. Бекіністе, неміс те көрінбейді. Енді оң жағымыздағы бұталы орманды жанай жүрдік. Біраз жүрген соң алдымыздан қарауытқан екі үй көрінді.
-- Василий мынау иесіз үйге кіріп темекі шегіп алайық, - дедім. Барлауда далада темекі шегуге болмайды.
-- Ішінде бізді күтіп, немістер жатса ше, -деді Василий сақтық жасап.
-- Онда былай етелік. Мен қазір есікті теуіп ашам. Сен граната алып дайын тұр. Іштен тасыр-тұсыр дыбыс шықса лақтыр гранатаны.
-- Жарайды, -деп келісті жолдасым.
Бірақ үйде ешкім жоқ екен. Осы тәсілмен екінші үйді де тексеріп шықтым. Сәл тынығып темекі шектік. Қайта жолға шықтық. Біраз жүрген соң алдымыздан жылтылдаған от көрінді. Жата қалдық. Сәл жатып, еңбектеп көз көрінетіндей жерге жақындап келсек екі неміс от басында отыр. Әлдене деп сөйлеседі. Үнімізді шығармай жатып, бақыладық. Сәлден соң немістер отты сөндірді. Сірә, ұйқыға кетпек ойлары бар. Бұған дейін байқағанымыз екі аттық азық-түлік салынған арба, оның жанында солдаттың “жол асханасы” тұр. Сонымен немістер ұйқыға кетті. Біздің де күткеніміз осы еді. Әлгінің бірін о дүниеге аттандырдық та, екіншісінің аузына шүберек тығып, байлап тастадық.
-- Мына азық-түлік пен жылжымалы асхананы ала кетсек қайтеді,- дедім Василийге.
-- Солай етейік, -деп ол да куанып кетті, - Бәрібір мына немісті жеткізу оңай емес. Өзі еңгезердей неме екен. Арбаның даусын қайтеміз.
- Қазір аттарды жегіп, тасырлата кеп шабамыз. Немістер
“жау келді” деп ойлай қоймас. Әне-міне дегенше, олар түсініп үлгергенше шептен өтіп кетеміз.
-- Табылған ақыл.
Біз солай еттік. Арбаны жектік. Оның біріне немісті жатқыздық. Алдыңғы арбаға мен, екіншіге Василий отырды. Ішімнен Аллама, Ақментей бабама сиынып, аттарға қамшы бастым. Айқайға бастым. Бекіністегі немістер асхананы басқа орынға ауыстырғалы жүрген өзіміздің солдаттар деп ойласа керек, бекіністі артқа тастай бергенімізде оқтың астына алды. Алды-артымызға жау снарядының оғы түсіп жатыр. Әзірге аманбыз. Енді біраз төпелесе сау қалмайтынымызды сездік. Бағытымызды да білмей, әйтеуір алға ұмтылып келеміз. Амал жоқ қызыл ракета аттым аспанға. Сол-сол екен біздің артеллеристер де жау шебін атқылай бастады. Екі оттың ортасында қалды деген осы... Аттарды қамшылай түсем. Василийдің де аман екенін сезем. Соған куанып келем. Біраздан соң көк ракета аттым. Біздің жақ атуын тоқтатты. Ал немістердің бекінісі алыста қалды. Бір кезде “Тоқта кім келе жатқан?” деген бұйрық естілді. “Өзіміз біз”. “Пароль”. Сол күні ол “Затвор” болатын. “Затвор!” -дедім. Мына қызықты қараңыз. Біз дәл штабтан шығыппыз. Онда Генерал Гречко демалып жатыр екен. Біз де сол жерге демалдық.
Демалып тұрғанымызда тыңайып қалыппыз. Штабтың алдында төрт қатар жауынгерлер сапқа тұрды. Бізді саптың алдына шығарды.
- Мына екі қыран, -деді сөйлеп тұрған подполковник. Жаудың дәл ортасынан “тіл” әкелді. Оған қоса екі арба, төрт ат, жылжымалы асхана, азық-түліктері бар. Рахмет сендерге.
Бұдан соң Генерал Гречко арқамыздан қағып, “Рахмет” айтты. Бізге “Қызыл жұлдыз” орденін берді. Асханадағы ботқаның, арбадағы азық-түліктің сапасы тексеріліп, солдаттарға таратылып берілді. Сөйтіп бір күнгі барлауымыз осылай аяқталған еді.
Бұдан соң да талай рет барлауда болдым.
“Қырық жыл қырғын болса да, ажалды өледі”-дегендей жараланып та көрдік. Ал енді соңғы жаралануым мені қатардан шығарды. Қолма- -ҚОЛ бір шайқасып, екі аяғымнан жараландым. Бір оқ тізеден тиіп, жіліктің басын тесіп шықты да, екінші оқ қарасаныма тиді. Қимылдай алмаймын. Донбастың таулары. Астым тас. Етбетімнен құлаған едім, көкірегіме тас батып барады. Есім бірде кіреді, бірде шығады.
“Өлмегенге өлі балық” дегендей санитарка қыздар тауып алын, медсанбатқа жөнелтіпті. Содан самолетпен Фостовқа әкелді. Ауруханаға бомба түсіп, көп жаралылар өлді. Мен тағы тірі қалдым. Тірі қалғандарды тылға Москваға жөнелтті. Онда орын болмады. Жаралы солдатты апара сала қабылдайды деген өтірік. Орын болмай қалады. Содан мен Москвадан Ереванға, одан Бакуге, одан Грузияға, ақыры Дағыстандағы госпитальға тұрақтандым. Көп емделдім. Сонымен не керек 1944 жылы ноябрь айының он сегізінде кос балдаққа сүйеніп елге оралдым...
...Кейін балдақты тастаған соң Алматы - Москва поезына праводник болып орналастым. Осы жұмыста Батыр ағам Бауыржан Момышұлымен кездестім. Үйінде болдым. Апайдың қолынан дәм таттым.
Москвадан оралып, кезегімді тапсырып сыртқа шықсам Баукеңнен үйге тез келсін деген Исақұлдың ұлы Әділ келіп тұр. Кимімді ауыстырайын десем, “жоқ болмайды, осылай жүре беріңіз”,- деп әділ мені алды да кетті. Баукеңе барып жолыққан соң Батыр ағам:
-- Әй сен кімсің? Шақыртпай неге келмейсің? -деп біраз ұрсып алды. Содан кезегімді өткізе сала Баукеңнің үйіне асығам. Мен ол үйден бүгінгі профессор Мекемтас Мырзахметұлын көп көретінмін. Түлен түртсе қиын ғой. Бірде өңкей құр қол барғанымша Москвадан сәлемдеме ала барайын деп “Столичный” арағын, коньяк ала бардым. Баукең қатты ашуланды.
-- Сен не менде дүние жоқ деймісің? Сен сонау Москвадан әуре боп, арқалап келіпсің. Бұдан былай әкелме, -деді.
-- Құп болады жолдас гвардия полковнигі. Ендігәрі ештеңе әкелмеймін, -деп әрең құтылдым. Мен есікті ашып, кіріп барғанымда маған әрдайым Батыр ағамның екі иығында екі арыстан отырғанын көретінмін. Осыны Баукеңнің өзіне айтқанымда ол күліп:
- Сен де осал болмадың ғой онда, -деді.
Жорабек ата бақытты жан. Өйткені елге аман-есен оралып, ел қатарлы еңбек етті. Оның тағы бір қуанышы - немересі Елдар Абурагилов бокстан жастар арасындағы Еуропа чемпионы.
-- Бауыржан атасына тартқан ғой, -деп күледі Жорабек аға.
Солай болғай.