ЗАМАНДАС ТҰЛҒА

Еркин Арзымбетов

Шежіреден көру

Dulattar.com шежіре жобасының авторы

Мақала

Шымыр Дулатулы. Мавзолей в городе Ташкенте

Мавзолей Шымыра Дулатулы был заново отстроен в начале 2000-х годов с подачи Бишымбаева Козыке, Омирбека Байгелды и также других людей. Находится в районе (туман) Олмазор, на пересечении улицы Фараби с ТКАД (Ташкентская кольцевая автодорога) за мечетью. На торжественное открытие мавзолея прибыли председатель сената РК

Өмірбек Байгелді, депутаты мажилиса РК Шерхан Мұртаза, Амалбек Тшанов, Серік Қонақбаев, акимы Жамбылской и Южно-Казахстанской области Серік Үмбетов, Бердібек Сапарбаев, аким города Шымкент Болат Жылқышиев, уважаемые аксакалы и граждане.
Внутри мавзолея есть копия письма адресованного президенту фонда "Шымыр ата" следующего содержания: "На ваш за №25 от 23.12.2002г. сообщаем: В соответствии с законом Республики Узбекистан "Об охране и использованию объектов культурного наследия" мавзолей "Шымыр Ата" включен в Государственный кадастр объектов культурного наследия, как вновь выявленный объект культурного наследия".
Мечеть Шымыр Ата (на фото) и его мавзолей входят в один комплекс зданий. Историю мечети пока незнаю.
На будущее стоит подумать о строительстве в том районе гостевого дома для потомков Дулата которые будут приезжать издалека для посещения мавзолея.
Я сам на фото перед входом справа от мечети ведущим к мавзолею.
Чтобы улучшить качество видео (при просмотре на сотовом) - заходите в настройки изображения в ютубе и выбирайте выше 140

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Бейне

Шымыр Дулатулы. Мавзолей в городе Ташкенте — видео

dulattar.com YouTube мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Дос би. Ташкентте Жүнісхан кесенесінің қасында қабірі табылмады

Сиқым Шуылдақ руы осы атадан тарайды. Досмұхамбет би (кейін ел Дос би атап кеткен) 1570 жылы Ташкент шаһарында туған. Жастайынан билер, бектер, санатында оның кейбіріне көмекші болып жүріп, ел билігіне араласкан. Бұхардағы Мир-Араб медресесін бітіріп, иман-хафиз атанған. Тапқыр, шешендігі, әділ көрегендігімен, елге деген қамкорлық, қайырымдылығымен халықтың құрметіне ие болған. Оның осы қабілетін байқаған Тәуекел хан Досмұхамбетті 1594 жылы дербес би етіп белгілейді.
Оған Ташкенттің үш қақпасы қарайтын болған. Ташкент билеушісі Тұрсынханмен араздасып, 1627 ж. оның жасағы Шымған тауының баурайында орналасқан Дос бидің аулын шауып, екі әйелімен он тоғыз ұлын және өзін өлтіреді. Көбірек мәлімет алу үшін Уикипедияда Дос би мақаласын қараңыз.
Молда Аққұс Сатыбалдыүлының (1806-1897) шежіресі бойынша Дос бидің денесі Ташкенттегі Моғолстанның ханы Жүніс хан күмбезінің қасына қойылады. Ол жер Ташкенттегі Төле би кесенесінен шамамен 200 метр қашықтықта, Ислам академиясының дәл артында. Сол академияның күзетшілері мені ішке кіргізген жоқ. Айтулары бойынша ертеде Жүнісхан кесенесінің артында мола болған бірақ қазір ештене жоқ (кварталды айналып қарасам ол жерде академияның қоршалған минифутбол аланы мен бақша).

Төле бидің шырақшысы ол жердегі сүйектер кезінде біреулер қазып алып басқа жерге көшірген деп анық жауап алу үшін МИД арқылы хат жазып жіберіңіз дейді. Академияның артында СССР кезінде салынған көп қабатты 2-3 үй бар, менің ойымша сол үйлерді салғанда айналадағы бейіттерді жоқ қылған.

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Дос би. У мавзолея Жунис хана в Ташкенте его могила не найдена

От этого человека берет начало род Шуылдақ (Сихым). Досмухамбет би (позже в народе его прозвали Дос би) родился в 1570 году в Ташкенте. С юных лет был помощником биев, беков и участвовал в управлении народом. Получил образование в медресе Мир-Араб Бухары и сан иман-хафиза. Имел уважение в народе за свою проницательность, красноречие, справедливость, заботу о простом народе. Заметивший это Тауекел хан назначил Досмухамбет в 1594 году отдельным бием.
Ему подчинялись три ворота Ташкента. Из-за давней ссоры с правителем Ташкента Турсынханом, в 1627 г. тот направил свой отряд на аул Дос бия находившийся у подножья гор Чимган, убив его и 2 жен с 19 сыновьями. Для более подробной информации смотрите статью Дос би в Википедии.
По шежире муллы Аккуса Сатыбалдыулы (1806-1897) тело Дос би было похоронено возле мавзолея хана Могулистана Жунис хана. Это место примерно в 200 метрах от мавзолея Толе би, сзади за Исламской академией. Охрана академии не пропустила меня внутрь. По их словам раньше за мавзолеем Жунисхана было кладбище но сейчас ничего нет (обойдя квартал я увидел там огражденное поле академии для минифутбола и сад). Смотритель мавзолея Толе би сказал что в прошлом кости захороненных там людей были вывезены кем-то и для получения точного ответа следует направить письмо через МИД. Сзади академии есть построенные при СССР 2-3 многоэтажных дома, и я думаю что кладбище снесли при их строительстве.

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Кыбырай батыр. Ташкент. В селе Кибрай (Qibrai) его могила не найдена

Кыбырай Жайылмысулы (1589-1682) был правнуком Жаныса. Во время войны Есимхана с правителем Ташкента Турсынханом, он был на стороне Есимхана. В 1677 году Кыбырай дал напутствие 15-летнему Төле би перед его поездкой в Туркестан на службу в ханскую ставку:
"..Ақбоз мінген айдарлым, тарпаң туған тұмарлым...
Туралап тартып шығатын, алысты жақын қылатын,
Көреген көзді бол!
Мыңнан жалғыз қиялап, туралап тартып шығатын
Алысты жақын қылатын, сезеген сары сөзді бол!
Айналаңда ақ еділ хақтың жолын ту еткен – елің болсын ормандай.
Жау жоқ деме – досыңда, дос жоқ деме – жауыңда,
Жүрмегейсің қорғанбай.
Кәмелетке келіпсің, еліңе дес беріпсің, мүшелерден адал өт, қарияға аман жет.
Қай қиянда жүрсең де – осы батам – болсын серт!"
(«Ақ бата». Издательство «Өнер», 2002. 45-стр.).
Возле Ташкента (20-25 км) есть село названное именем этого батыра. Поехали на такси с целью посетить его могилу (интересное - по этой дороге увидели село с названием Аргын). По словам одной из потомков Кыбырая, проживающей сейчас в Чехии Джамили Стехликовой, этот человек был захоронен в селе Кибрай возле Ташкента. Таксист отвез нас на центральное кладбище этого села (на входе написано Елгиз огач ота - Жалғыз ағаш ата). Смотритель кладбища отвел нас к единственной старой могиле на этом кладбище. Говорит раньше возле этой могилы росло одинокое дерево поэтому так и прозвали это кладбище. На камне могилы есть еле видная надпись на арабском но смотритель не знает ее перевода, т.е. не знает точно является ли это могила Кыбырая или нет. Позже подошел начальник смотрителя и у него мы спросили где лежит Кыбырай. С его слов в Кибрайском районе есть 49 кладбищ но на каком из них Кыбырай он не знает. На обратной дороге в город Ташкент таксист позвонил через своего знакомого имаму того района и спросил его насчет места захоронения Кыбырая - но тот тоже не знает. Так вернулись в город.

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Мавзолей Толе би. Ташкент.

Находясь в Ташкенте сходил к мавзолею известной личности в казахской степи - Толе би. Мавзолей расположен возле Исламской академии. Толе би происходит из подрода Жаныс рода Дулат. Он правил Ташкентом более десяти лет.
Во время видеосьемки мавзолея рядом прошли два человека говорящие на английском языке. Невольно услышал что говорил один второму:
похороненного здесь человека называют Ласточкой, так как он не откочевал при наступлении врага из-за того что ласточка свила свое гнездо у него в юрте. Снаружи мавзолея есть только табличка с надписью "Memorchilik yodgorligi QALDIRG'OCHBIY maqbarasi XV-asr Davlat muhofazasiga olingan" и другой информации посетителям нет.
Это вызывает сожаление. Надеюсь что посольство Казахстана в Ташкенте займется этим вопросом. Если во времена хана Тауке, Толе би вместе с биями Казыбеком и Айтеке разработали закон "Семь уложений" (состоял из семи разделов) и распространяли его среди народа, то во время джунгарского нашествия призывал народ к единению. Толе би внедрял изменения не только в систему законов, но также внес значительный вклад в развитие оседлости населения и приучению его к обработке земель.
Одним из его указов было что если какой-то род выкопает оросительный арык то все земли которые он орошает будут принадлежать этому роду. Например в Тулькубасском районе ЮКО возле местности Канай - арык Шоже подрода Толе, в местности Кайыршакты - арык подрода Нокис, арык подрода Тогатай сихымов в Толебийском районе, арык Досалы и другие арыки орошения. Сегодня нам следует выказывать надлежащее уважение Толе бию посвятившему всю свою жизнь единству казахов, их безопасности, защите и развитию, а также просвещать об этом людей.
Чтобы улучшить качество видео (особенно при просмотре на сотовом) - заходите в настройки изображения в ютубе и выбирайте выше 140

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Бейне

Мавзолей Толе би. Ташкент. — видео

dulattar.com YouTube мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Участие потомков Жаныса в войске Сибирского хана Кучума

Недавно наткнулся на форуме одного из сайтов в интернете (связанном с родословной казахов) на интересное сообщение. Автор -Жаныбек (
Этот адрес электронной почты защищён от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.
20-07-11 20:59):
"... Я тоже из рода Жаныс, но мы уже несколько поколений живем в России, Новосибирской области, в селе Балта. В свое время один из моих прадедей воевал в войске хана Кошима в Сибири с Ермаком(Ермак, который, кстати, не был никогда русским!). И наш прадед встретил одну из местных красавиц и обосновался здесь. Легенда гласит, что прадед оставил своим детям некий список своего рода и строго велел хранить его и передавать своим детям...Получается я - казах, Дулат - Жаныс - Жарылкамыс - Каскарау-Букар - Баба - Жарылгап. У вас есть такие? Если есть

откликнитесь!!!!Собственно все мы здесь носим фамилию - Жарылгапов, вот только я не очень похож на казаха(ну вы поняли о чем я) - сказались местные гены..."
Вышеуказанный предок Баба является праправнуком Жаныса (внуком Байымбета по прозвищу Каскарау). Хан Кошим (Кучум) выходец из клана Шейбанидов. Опираясь на Шейбанида Абдулла хана (хан Бухары) при помощи узбекских, ногайских, казахских отрядов Кошим хан убил Сибирского хана Едигера и занял его трон.
Учитывая примерное время рождения Жаныса (1300-1350 г) и то что между рождением отца и сына в те времена в среднем проходило 20-30 лет, а также время правления Кошим хана в Сибири (1563-1598г.), можно уверенно говорить что потомки Жаныса оказывали поддержку хану Кучуму в боевых действиях.
P.S. Выше я писал статью под названием "В каком веке родился основатель рода Дулат?". Давайте проведем анализ ценных данных предоставленных нашим родственником из Новосибирской области и данными по родословной Кошим хана оставленных в книге средневекового историка по имени Абулгази "Родословное древо тюрков" (Шаджара-и-тюрк). Абулгази (1603-1664) - потомок Шейбани и сам хан, в своих трудах писал следующее:
«..У Чингиз-хана сын Джучи-хан; у него сын Шибан-хан, его сын Багадур-хан, его сын Джучи-буга, его сын Бадакул, его сын Мунга-Тимур, его сын Бик-кунди-оглан, его сын Алий-углан, его сын Хаджи Мохаммед-хан, его сын Махмудек-хан, его сын Абак-хан, его сын Тулук-хан, его сын Шамай-султан, его сын Узар-султан, его сын Багадур-султан. У помянутого выше Махмудек-хана был сын Муртаза-хан, у этого сын был Кучум-хан..»
По этой родословной Чингизхан является предком Кошим хана в 12-м колене. А у состоявшего в отряде Кошим хана Жарылгапа (упомянут выше) предком в 6-м колене является Дулат. В те времена у населявших великую степь кочевников молодежь женилась, создавала семьи примерно в одинаковом возрасте. Говорят Чингизхан женился в 13 лет. Итак между Чингизханом и Дулатом 6 поколений (не в плане родства а в плане разницы по времени). Со слов историков Чингиз родился в 1155 или 1162 году. Примерно берем по 20 лет между поколением и получается что Дулат родился примерно в 1280 году. Вышеупомянтые вещи являются доказательством этого.

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Жаныс ұрпағының Сібір хандығы (Көшім хан) үшін шайқастарға түскені туралы

Жақында интернеттегі бір сайттың (қазақ шежіресімен байланысты) форумында мынадай бір қызық мәлімдемені көрдім. Автор -Жаныбек (
Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.
20-07-11 20:59):
"... Я тоже из рода Жаныс, но мы уже несколько поколений живем в России, Новосибирской области, в селе Балта. В свое время один из моих прадедей воевал в войске хана Кошима в Сибири с Ермаком(Ермак, который, кстати, не был никогда русским!). И наш прадед встретил одну из местных красавиц и обосновался здесь. Легенда гласит, что прадед оставил своим детям некий список своего рода и строго велел хранить его и передавать своим детям...Получается я - казах, Дулат - Жаныс - Жарылкамыс - Каскарау-Букар - Баба - Жарылгап. У вас есть такие? Если есть

откликнитесь!!!!Собственно все мы здесь носим фамилию - Жарылгапов, вот только я не очень похож на казаха(ну вы поняли о чем я) - сказались местные гены..."
Жоғарыда айтылған Баба Жаныстың шөпшегі (Қасқарау деп аталып кеткен Бәйімбеттің немересі). Көшім хан Шейбани әулетінен шыққан тұлға. Шейбани Абдулла ханның (Бұқар ханы) көмегімен Көшім хан өзбек, ноғай, қазақ жасақтарымен Сібір ханы Едігерді өлтіріп таққа отырды.
Жаныстың туған уақытын ескере отырып (шамамен 1300-1350 ж) және де ол кездегі әрбір буынның арасын орта есеппен 20-30 жыл деп алғанда, сонымен Көшім ханның Сібір хандығының тағында отырған уақытын (1563-1598 ж.) ескерсек, Жаныстың ұрпағы Сібірде Көшім ханды жауынгерлік әрекеттерінде қолдаған деп айтуға болады.
P.S. Жоғарыда "Дулат баба қай ғасырда өмір сүрген?" атты мақала жазғанмын. Новосибир облысында тұратын бауырымыздың құнды мәліметі мен орта ғасырлық Абулгази есімді тарихшының "Родословное древо тюрков" (Шаджара-и-тюрк) кітабында Көшім хан шежіресі туралы қалдырған дерегін талдау (анализ) жасайық. Абулгази (1603-1664) - Шейбани ұрпағы әрі хан, өз еңбегінде былай жазған:
«..У Чингиз-хана сын Джучи-хан; у него сын Шибан-хан, его сын Багадур-хан, его сын Джучи-буга, его сын Бадакул, его сын Мунга-Тимур, его сын Бик-кунди-оглан, его сын Алий-углан, его сын Хаджи Мохаммед-хан, его сын Махмудек-хан, его сын Абак-хан, его сын Тулук-хан, его сын Шамай-султан, его сын Узар-султан, его сын Багадур-султан. У помянутого выше Махмудек-хана был сын Муртаза-хан, у этого сын был Кучум-хан..»
Бұл шежіре бойынша Шыңғысхан Көшімнің 12-ші атасы. Ал Көшім ханның жасағында болған Жарылғаптың (жоғарыда айтылған) 6-ші атасы Дулат бабамыз. Ол кезде ұлы даланы мекендеген көшпенділердің жастарында үйлену, отау тігетін уақыты (жасы) шамамен бірдей болатын. Шыңғысхан 13 жасында үйленген дейді. Сонымен Шыңғысхан мен Дулат бабаның арасы 6 буын (туыстық тұрғыдан емес уақыт арасы деген мағынада). Тарихшылар Шыңғыс 1155 я 1162 жылы дүниеге келген деп айтып отыр. Орташа буын арасы 20 жыл деп алғанда Дулат бабамыз шамамен 1280 ж. дүниеге келген. Жоғарыда айтылған нәрселер бұған дәлел.

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

"Басқа келген пәледен, бастан құлақ садаға" деген сөз қайдан шықты?

...«1005 - қоян жылы (1627 ж.) Еділ мен Жайыққа Тобылдан ығысқан қалмақтар шабуыл жасап,
Алшындарға (1* Байұлы, Әлімұлы, Жетіру) күн көрсетпей жатыр деген хабар жетті....Осы ұрыста қаңлы Сарыбұқа
батыр кескілесте бір құлағынан айырылып, Түркістанға шұнақ болып қайтты.....Түркістанға келген соң Есім хан сұрапты: -Ей, Сарыбұқа құлағың қайда?-депті...-Құлақты Жайықты жұтпақ болған жайынға бердім депті. Сонда сол
жерде отырған Дулат Әлібек би (2* Төле бидің әкесі) іліп алғандай: - Басқа келген пәледен, бастан құлақ садаға,-депті. Бұл кейін мақалға айналып кетті....(Қазыбек бек Тауасарұлы "Түп-тұқияннан өзіме дейін" -Алматы-«Жалын» баспасы-1993 ж.).

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Откуда появилась поговорка "Басқа келген пәледен, бастан құлақ садаға" (букв. стоит жертвовать ушами ради сохранения головы - т.е. стоит жертвовать малым ради большого)?

...« в 1005 году - году зайца (1627 г.) пришла новость что передвигающиеся на Волгу и Урал с Тобола джунгары не дают покоя Алшынам (1* Байұлы, Әлімұлы, Жетіру) нападая на них....В этой битве Сарыбұқа батыр из рода қаңлы в жестоком бою лишился одного уха, и вернулся в Туркестан корноухим.....По приезду в Туркестан Есим хан спросил: -Ей, Сарыбұқа где твое ухо?...-Ухо я отдал сому который хотел проглотить Урал, сказал он. Сидящий там же Дулат Алибек би (2* отец Толе би) поддел батыра, сказав: - Басқа келген пәледен, бастан құлақ садаға (Стоит жертвовать ушами ради сохранения головы). Потом это стало поговоркой....(Қазыбек бек Тауасарұлы "Түп-тұқияннан өзіме дейін" -Алматы-издательство «Жалын»-1993 г.).

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Дулат баба қай ғасырда өмірге келген?

Өтейбойдақ Тілеуқабылұлының «Шипагерлік баян» деп аталатын кітап көпшілікке беймәлім. Автор "Шипагерлік баян" кітабын Жәнібек ханның тапсыруы бойынша жаза бастағаны туралы, содан Жәнібек хан дүние салған жылы кітапты 85 жасында жазып бітіргені жөнінде дерек қалдырған. Кітаптың алғашқы бетінде былай жазылған: «Хан жарлық дестір жазмыш иегер Өтейбойдақ Тілеуқабылұғлы бин Ұлұ йұз, бин Зарман, бин Албан – әл Құзорда» (аудармасы: «Хан жарлығымен кітап жазған иегер Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы, Ұлы жүз, Зарман, Албан, Құзорда») делінген.
Осылайша Өтейбойдақ кітапты кімнің жарлығымен жазғаны, авторы, ата-тегі және қай қалада жазғаны жөнінде анық көрсеткен. Керей мен Жәнібек хан бастаған елге Есенбұға хан Моғолстанның батыс шекарасындағы Шу мен Қозыбасы аралығын бергенін, осы өңірде алғаш рет 1465 жылы Қазақ хандығы құрылғанын Мұхаммед Хайдар Дулатидың деректерінен білеміз. «Шипагерлік баянда» Өтейбойдақ Жиренше шешен екеуі Қазақ хандығының орталығы Ақордаға (Құзорда-Баласағұн) барып, Жәнібек ханмен кезіккені туралы айтылады.
Өтейбойдақ «Шипагерлік баянды» Құзорда-Баласағұн қаласындағы Жәнібек хан ордасында 4-5 жылдай уақыт жазумен айналысып, кітапты аяқтар алдында былай дейді: «Қуанышым ерте болған екен. Сол күні қанқұйлы хан Темір (1* ойрат-қалмақтардың Өз Темір тайшысы) ойда-жоқта қанды қырғын бастады да, Жәнібек хан қаза болды. Мен жан сауғалай жазған дүниелерімді көтеріп, босқындармен бірге Ақордадан қашып, әрең құтылып, «Есі бар елін табар» деп, туған мекеніме тарттым. Аптыққан Темір көріңде өкіргір!.. Ел кезу қайта салтым болды. Жазғаным соңғылыққа сарқын болмақ», – дейді. 1473 жылдан соң тарихи деректерде Жәнібек хан туралы мәлімет кездеспейді.
Содан 85 жыл алсақ, демек Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы 1388 ж туған. Шежіре бойынша Албан, Суан мен Дулат, Бәйдібекұлы Жарықшақтың ұлдары екенін ұмытпайық. Ендеше Албан шежіресін қаралық; оның екі нұсқасы бар: 1) Албан тайпасы Сары, Шыбыл деген екі тармақтан тұрады. Шыбылдан - Қызылбөрік (Бөтей), Қонырбөрік (Өтей), Бойдақ. Қоңырбөріктен - Қалқаман, Жарман. Бұл нұсқа бойынша Жарман (2* аталған кітапта Зарман) - Албанның шөбересі екен. 2) Албаннан - Сары, Шыбыл болып таралады. Шыбылдан - Қызылбөрік (Молболды), Қоңырбөрік (Жолболды) туған. Қоңырбөріктен Бөтей батыр. Одан Өтей батыр. Өтейден- Қалқаман, Жарман, Боти (Бода), Тілеуқабыл таралады... Жарманнан - Біте, Майлы, Тама, Базар, Алаша, делінеді... Тілеуқабылдан - Бойдақ (Өтейбойдақ), Топай таралған. Бұл нұсқа бойынша Жарман Албанның неменесі екен.
Иә, жоғарыда аталған кітап авторының ұрпақтары кітапты бірнеше рет көшіргенде мүмкін алғашқы бетінде өз шежіресін қосқан да шығар, авторды Жарманның өзі дейік. Сонда автордың туған жылын (1388ж) негізге алып, әрбір буынның (атаның) арасын орта есеппен 20 жыл алсақ - Албан 1268-1308 ж арасында дүниеге келді. Демек Албанның інісі Дулат та сол жылдар шамасында өмірге келді.
P.S. Осы орайда тағы айта кететін бір жайт бар. Бұл мәселеде тым ерте заманға кетіп қалуға жол бермейтін нәрсе бар; аңыз бойынша Дулаттың жетінші атасы (Дулат-Жарықшақ"Тілеуберді"-Бәйдібек-Қараш би-Абақ"Ақсақал"-Үйсіл-Бақтияр-Майқы би) Үйсін Майқы би Шыңғысханды ұлы хан көтерген он екі бидің бірі еді. Тарихтан білетінім ол 1206 жыл. Әрине Майқы би осындай айтулы шараға қатысса, жас бала емес байсалды қария шағында болу керек. Майқы би ол кезде 50-60 жасында болса, шамамен 1150 ж туған. Дулаттың жоғарыда аталған жеті ата арасын 20 жылдан алсақ ---- 1150+140 = 1290 жыл Дулаттын туған жылы болып шыгады.
Осыған қосымша, Бекасыл Биболатұлының (Дулат-Жаныс-Жанту-Жайылмыс-Қожамберді-Құдайберді-Түгелбай-Мырзакелді-Сарыбатыр-Биболат)(1822-1915) шәкірті - халық ақыны Қазанғап Байболұлы өзінің «Төле бидің тарихы» атты дастанында былай жырлайды: "Дулаттың төртеу баласы, Әмір Темір тұсында, Өткен екен жобасы..." Ары қарай интернетте Қазанғап Байболұлының шығармашылығын зерттеп (бір дастанның өзінде қанша тарихи тұлғалардың есімдері кездескенін) Әмір Темірдің жасаған жылдарын тауып қарасаңыз болады.
Дулат бабаның 1200 жылдарда (яғни XIII гасырда) өмір сүргендігінің үшінші дәлелін "Жаныс ұрпағының Сібір хандығы (Көшім хан) үшін шайқастарға түскені туралы" мақалада оқи аласыңыз.

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

В каком веке родился основатель рода Дулат?

Думаю большинству читателей не знакома книга Отейбойдак Тилеукабылулы «Шипагерлік баян» (Врачебное повествование). Автор в своей книге "Шипагерлік баян" оставил информацию что начал писать ее по заказу Жанибек хана, и что закончил ее писать в год смерти хана Жанибека когда автору было 85 лет. На первой странице книги написано так: «Хан жарлық дестір жазмыш иегер Өтейбойдақ Тілеуқабылұғлы бин Ұлұ йұз, бин Зарман, бин Албан – әл Құзорда» (перевод такой: «По указу хана написал книгу владелец Отейбойдак Тилеукабылулы, Старший жуз, Зарман, Албан, Құзорда»).
Таким образом Отейбойдак ясно написал по чьему указу написал книгу, автора, свое происхождение и место написания книги. Из трудов М.Х. Дулати мы знаем что хан Моголстана Есенбуга выделил место Керею и Жанибек хану вместе с откочевавшими родами на западных границах Моголстана между Шу и Козыбасы и что там в 1465 году была образовано Казахское ханство.
В книге «Шипагерлік баян» говорится что Отейбойдак вместе с Жиренше шешеном поехали в ставку (Акорду) Казахского ханства в то время (Құзорда-Баласағұн), и встретились там с Жанибек ханом. Отейбойдак занялся написанием книги «Шипагерлік баян» в ставке Жанибек хана в городе Құзорда-Баласағұн в течении 4-5 лет, и в конце книги написал следующее: «Радость моя была преждевременна. В тот день кровожадный хан Темир (1* тайша ойратов по имени Өз Темір) неожиданно начал кровавое побоище, и хан Жанибек погиб. Спасая свою жизнь я неся написанные труды, еле спасся вместе с беженцами убежав из Акорды, вспомнив поговорку «Есі бар елін табар», двинулся в родные края. Темир, чтобы тебе плакать в могиле!.. Бродить по краю опять стало моим образом жизни. В итоге останутся мои написанные труды». После 1473 года в исторических записях не встречается информация про Жанибек хана.
Отнимем от этой даты 85 лет и получается что Отейбойдак Тилеукабылулы родился в 1388 году. Не забываем что по родословной Албан, Суан и Дулат являлись сыновьями Жарыкшака Байдибекулы. Теперь давайте рассмотрим генеалогию потомков Албана; есть две версии: 1) племя Албан состоит из двух отделений Сары и Шыбыл. От Шыбыла сыновья - Қызылбөрік (Бөтей), Қонырбөрік (Өтей), Бойдақ. От Қоңырбөріка - Қалқаман, Жарман. По этой версии Жарман (2* в указанной книге Зарман) - правнук Албана. 2) От Албана - сыновья Сары, Шыбыл. От Шыбыла - Қызылбөрік (Молболды), Қоңырбөрік (Жолболды). От Қоңырбөріка Бөтей батыр. От Бөтей батыр Өтей батыр. От Өтея - Қалқаман, Жарман, Боти (Бода), Тілеуқабыл... От Жармана - Біте, Майлы, Тама, Базар, Алаша... От Тілеуқабыла - Бойдақ (Өтейбойдақ), Топай. По этой версии Жарман является прапраправнуком Албана.
Да, потомки вышеуказанного автора книги переписав книгу несколько раз может добавили на первой странице свою родословную, скажем что автором был сам Жарман. Тогда взяв за основу год рождения автора книги (1388г), и приняв в среднем 20 лет между поколениями - получается что Албан появился на свет примерно между 1268-1308 годами. Значит что и младший брат Албана - Дулат родился примерно в те же годы.
P.S. Есть еще один момент о котором стоит упомянуть. В этом вопросе есть одна вещь которая не дает уйти в слишком древние времена; по преданиям предок Дулата в седьмом колене (Дулат-Жарықшақ"Тілеуберді"-Бәйдібек-Қараш би-Абақ"Ақсақал"-Үйсіл-Бақтияр-Майқы би) Уйсын Майқы би был одним из двенадцати биев поднявших Чингизхана на белой кошме что означало объявление статуса великого хана. Насколько знаю из истории это 1206 год. Конечно если Майкы би участвовал в таком значительном мероприятии то не в молодости а будучи степенным пожилым человеком. Если Майкы бию в то время было 50-60 лет, то родился он примерно в 1150 г. Если взять по 20 лет между вышеуказанными семью предками Дулата ---- 1150+140 = 1290 год выходит годом рождения Дулата.
В добавок ко всему этому, ученик Бекасыла Биболатұлы (Дулат-Жаныс-Жанту-Жайылмыс-Қожамберді-Құдайберді-Түгелбай-Мырзакелді-Сарыбатыр-Биболат)(1822-1915) - народный акын Қазанғап Байболұлы в своем эпосе «Төле бидің тарихы» говорил так: "Дулаттың төртеу баласы, Әмір Темір тұсында, Өткен екен жобасы..." Далее можете в интернете поизучать произведения Казангапа Байболулы (сколько имен исторических личностей встречается только в одном эпосе) и года жизни Амир Тимура.
Третье доказательство что Дулат жил в 1200-х годах (т.е. в XIII веке) я предоставил в статье "Участие потомков Жаныса в войске Сибирского хана Кучума" где вы можете прочесть дополнительные факты.

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Tole bi

Ush zhuzdyn basyn biriktirip otyrgan Az Tauke han olgen son, auyz birligi ketken kazakty kalmaktar ondy-soldy shauyp, akyry "Aktaban shubyryndyga" ushyratty. Sonda Tole bi (1* osy sayttagy shejirede №350) kalmakka bagynamyn dep kysy zhiberip aldap, ozi Sihym Malik batyr (2* №339), Bogezhil Koten batyr, Shymyr Koikeldy batyr (3* №314), Syrgeli Karanai batyr, Kanly Kunan batyr, Konyrat Tolebai batyr, Ramadan Alshynbai batyrlarmen kelisip, Shyrshyqtyn (4* Ozbekstandagy Chirchik ozeny) tasyp zhatkan ozeninen Kozhakenttyn (5* Ozbekstandagy Hodzhikent - Xojikent auyly) kopirimen otip, Zhideli Baisynga (6* Ozbekstannyn ontustygyndegy Baisun - Boysun degen kala bolsa kerek) koship ketedy. Kalgany kalmakka bagynyp kalady. Alty zhyldan son kalmaktarga sheshek auruyi tarap, olar Tashkentten ketedy. Ony yesitip, Tole bi augan eldermen kaita oralady.
Sol kezde kalmak hany Barshahan Tole bige ozinin uaziri Sengildy (Sangyl) zhiberyp, onyn bagynuyn talap etedy. Tole bi elshiny sharap berip kutip, mas kylyp uyiktatyp tastaganda, zhieny Sihym Zhanat batyr (7* №343) onyn altyn aidaryn kesip, maitalman kylady. Ogan ashulangan kalmak hany sol shashty kesken adamdy beruyin talap etedy. Tole bi ogan oz uly Zholan batyrdy (8* №357) berip zhiberedy. Kalmaktyn hany Zholannyn nagyz bek yekenin bylyp, bosatyp zhiberedy de, artynsha zhau bolgandygyn bildiredi. Ol kezde Tole bi Zhetikentte (9* Ozbekstandagy Fergana aimagynda) yeken. Kalmaktyn yelshisine sharapty tagy basa berip, mas kylyp tastap, Kokanga karai kashyp, auyp ketedy. Turkistan, Sairam, Shymkentty kalmak alyp, Tole bidyn Kozhabek (10* №356), Zholan degen eki ulyn kalmaktar tutkynga alady.
Tole bi Toitobege (11* Ozbekstandagy Toitepa – To’ytepa auyly, 2017-den Nurafshon) zhetkende bul habardy yesitip, kaityp Kybyrai (12* Ozbekstandagy Kibrai - Qibrai), Dormenge kelip, Telimbet degen zhigitty kalmakka yelshi etip zhiberyp, eki balasyn bosatyp alady da, Zhideli Baisynga auyp ketedy.
Keyin kalmakty Kytai alyp ketken son Tole bi Zhideli Baisynnan kaityp keledy. Ol kurama ishindegy uisyn Burkit bimen odak kuryp, Tashkenttegy Zholbarys handy zhenip, ornyna bilikke otyrady. Ol on eki zhyldai Tashkentty bileidy.
Sadyr degen kyrgyz Uly zhuzdy shapkanda, Tole bi Arkadagy Abylaidy keltirip, kyrgyzga karsy attandyrady. Sol sogysta Botbai Samen batyr kyrgyzdyn Kariboz degen batyryn zhekpe-zhekte zhenip shygady. Sogysta Abylai kyrgyzdardy zhenip, bir top adamdaryn zhane mal-mulikteryn kolga tusirip ozimen birge alyp ketedy.
Tole bi kartaigan son Zhunis kozha degen sartty (ozbek) Tashkentke akim etedy (13* bireuler Dulattyn Sihymy, Zhanysy, Botbayi men Shymyrdyn arasyndagy Tashkenttyn biligine alauzdykty tugyzbau ushin deidy). Tole bi dunieden otkende denesyn Tashkenttegy Shaikantaur beyityne koyady. Onyn beyityn halyk "Qarlygash (Kaldyrgoch) aulie" dep ataidy.
Sihym Malik bidyn balasy Bosmoyin bi (14* №340) Tashkenttyn biligine talasyp, ony aluga kush salady. Ogan Kanly, Shanyshkyly bilery karsy bolyp Zhunis kozhanyn zhagyna shygady. Olar Dulatty zhenip, Tashkentten kuyp zhiberedy.
Kyrgyzdy shauyp kusheigen Zhanys Akbota bidyn Yrysbai degen balasynan tugan Baityk bi (15* №365) Tole bidyn ornyna kaita talasady. Birak Kypshak, Ozbek, Shanyshkyly, Kanly Dulatka tagy da karsylyk korsetyp turganda, alauzdykty paidalangan Kokan hany Alimhan inisi Omarhanmen birigip bir zhyldyn ishinde Uly zhuzdy ozine karatyp alady. Olar Arkadagy kazaktardy da bagyndyrmakka areket zhasap zhurgende orysty oshiktyryp alady da, olardyn kazak zheryn basyp aluyna sebep bolady.
Kazak shejiresy. Zayir Sadibekov.
1994 zh.

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Мавзолей Ботбая Дулатулы. Сайрам

Найти мавзолей Ботбая Дулатулы в городе Сайрам оказалось не просто. Для тех кто планирует побывать там подскажу место нахождения мавзолея: центральная улица Сайрама - улица Амир Темира проходит перед мавзолеем Карашаш-ана (мать Ходжа Ахмета Яссави). Двигаясь по указанной улице дальше от мавзолея на 100-200 иетров на перекрестке улиц Амир Темира и Абая виден придорожный указатель (Ботбай ата кесенесі). Следуйте по направлению

стрелки указателя вдоль улицы Абая. Примерно через 300 метров будет виден мавзолей Ботбая Дулатулы.
Возле мавзолея над улицей установлена конструкция в виде арки с именем Ботбай-ата. На стене возле арки на каменных табличках написана информация - происхождение Ботбая, краткая родословная потомков, известные батыры - потомки Ботбая (42 имени:
Қозүй Жәнібекұлы, Ақша Андаұлы, Мырқы Бошанұлы, Жәдігер Ақшаұлы, Тоғызақ Айбасұлы, Сәмен Дәненұлы, Жауғаш Қырбасұлы, Сәмет Майлыұлы, Көтентай Өтеғұлұлы, Танатар (Палуан) Өтеғұлұлы, Танабай Тоғызақұлы, Шалабай Арқабайұлы, Қасаболат Әлмесұлы, Қапсалан Сәменұлы, Текебай Сәменұлы, Өтетілеу Өмірбекұлы, Байсерке Сәменұлы, Қуатбек Байшораұлы, Медетбек Байшораұлы, Шайкөз Байсейітұлы, Шотбай Байсейітұлы, Елеу Мүсірепұлы, Дүзен Мүсірепұлы, Андас Әлібекұлы, Сыпатай Әлібекұлы, Диханбай Қапсаланұлы, Тойшыбек Қасаболатұлы, Оразалы Қожамжарұлы, Сатай Қапсаланұлы, Күренкей Қапсаланұлы, Тұрлыбай Қосжетерұлы, Тілеуберді Көбейұлы, Ақшора (Қарға) Тыранұлы, Досқожа Тілемісұлы, Жанкісі Үдербайұлы, Әлмен Жиенбекұлы, Байсейіт Тойшыбекұлы, Едіге Жандаралұлы, Ақкөз Қосанұлы, Рақымбай Оразалыұлы, Саттар Естемесов (1919-1943) герой СССР, Қосан Мамытов (1922-1994) герой СССР - "мәлімет А. Ақпейіловтен 2015 алынған").
Мавзолей был построен в 2007 году. Автор проекта мавзолея известный архитектор Ғабит Садырбаев. В строительство мавзолея вложил много своего труда директор благотворительного фонда «Ботбай» Қамбар қажы Иманалиев (этот абзац был добавлен 03.12.2019).
Во время моего там присутствия я не встретил шыракшы или человека присматривающего за этим местом. Но судя по тому как рядом посажены цветы, их поливают, вроде бы есть кто-то кто присматривает за мавзолеем.
В целом потомки Ботбая в свое время внесли весомый вклад в защиту земель ЮКО, Жамбылской области, Алматы от многих набегов врагов и нахождение их сейчас в составе Республики Казахстан. Один из потомков Ботбая покойный Асанбай Аскаров построил в Шымкенте дендропарк, зоопарк и др. объекты. С учетом этого у меня есть пожелание чтобы в честь Ботбая Дулатулы назвали улицу проходящую перед его мавзолеем, или назвали улицу Амир Темир в Сайраме именем Ботбая Дулатулы.
P.S. Для быстрого поиска этого мавзолея могу посоветовать данные водителя с которым я туда съездил: Мырза 8 705 4105014 ; для лучшего качества видео - заходите в настройки изображения в ютубе и выбирайте выше 140

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Бейне

Мавзолей Ботбая Дулатулы. Сайрам — видео

dulattar.com YouTube мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Жаныс баба кесенесі. Қарамұрт ауылы

Жаныс көп пе, қамыс көп пе? Бұл сөзге тікелей қатысы бар Жаныс бабаның жатқан жеріне баруды көптен бері ойланып жүрген едім. 2019 Наурыз айының аяғы жағында жолым болып барып қайттым. Бабаның кесенесіне жету үшін Сайрам қаласындағы Әмір Темір көшесіне түсіп, сол көшенін тауға қарайтын бағытымен

(Қарамұрт ауылына баратын) Сайрам қаласынан шыға беріңіз. Мен барған кезімде Әмір Темір көшесінің бір бөлігінде жөндеу жүріп жатқан, сосын сол көше бойындағы махалляның ішіне кіріп, айналып, әрен қайтадан сол көшеге шықтық. Сайрамнан сол көшемен шығып тіке жүру керек. Жол бойында Өтеміс, Мәртобе деген ауылдар кездеседі, сосын жол Шапырашты ауылының ортасымен өтеді. Ақырында Қарамұрт ауылына жетесіңіз. Видеода көрсетілген жол бойындағы кесенеге бағыт меңзеп турған указательге назар аударыңыз. Видеоның сапасын көтеру үшін (әсіресе ұялы телефонмен қарау үшін) - ютубтын "настройки изображения" дегенге кіріп 140тан жоғары таңдау керек.
Кесененің алдындағы көшенің аты Жаныс баба көшесі екен. Оны сол көшедегі үйлердің қабырғасында тұрған табличкадан көре аласыңыз.
Шырақшыны кездестірген жоқпын. Кесененің алдында тасқа қашалған мәлімет бар: кім қай жылдары салған, құрылысты ұйымдастырған, т.б.
Кесене аумағын қарайтын адам бар көрінеді, өйткені ішіндегі тротуар таза, гүл-ағашы егулі. Бабаның жатқан жері кесененің төменгі жағында. Ол жақта қабырғадағы выключатель қосқан едік, электр шамдар замыкать етіп түрғасын сөндірдік. Электр жарық қосылмаса ол бөлме қаранғылау екен. Сол кесенені қарайтын адамдар осы мәселені қолға алса екен. Кесенің аумағында Төлебидің екі ұлы - Қожабек, Жолан бөлек бір шағын кесенеде жатыр. Кесене шарбағының кіреберісінде стенд орнатылған. Ол жерде 3 тілде ақпарат берілген. Сиқым бабаның кесенесіне 30 шақты шақырым бар делінген. Бірақ Сайрамдағы Ботбай баба кесенесі туралы дерек жоқ. Стендтегі мәлімет бойынша Жаныс баба 8 ғасырда өмір сүрген дейді, оған жеке өзімде күмәнім бар. Бабанын кесенесі басқа бір ірі тұлға - Қален бабтың жатқан жерінен алыс емес (250-300 метр).
P.S. Осы кесенеге жолды білетін Шымкентте такси жүргізушінің контактысын бере аламын: Мырза 8 705 4105014

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Бейне

Жаныс баба кесенесі. Қарамұрт ауылы — видео

dulattar.com YouTube мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Мавзолей Жаныса Дулатулы. Село Карамурт.

Жаныс көп па, қамыс көп па? Давно хотел съездить к мавзолею Жаныса Дулатулы, который имеет непосредственное отношение к данной поговорке. Получилось побывать там в конце марта 2019. Для того чтобы добраться туда вам следует попасть на улицу Амир Темира в городе Сайрам и двигаться по этой улице в направлении

гор из города (в село Карамурт). Когда я ездил на одном участке улицы Амир Темира шел ремонт и пришлось свернуть в махаллю, и двигаясь туда-сюда с трудом выбрались снова на указанную улицу. Выезжаете из Сайрама по этой улице не сворачивая по пути в стороны. По дороге будут встречаться ауылы Отемис, Мартобе, потом дорога проходит через ауыл Шапырашты. В итоге доберетесь до села Карамурт. Обращайте внимание на придорожный указатель упомянутый в видео.
Улица проходящая возле мавзолея носит имя Жаныс баба. Это можете увидеть на табличках установленных на стенах домов вдоль улицы.
Смотрителя мавзолея не видел. Перед мавзолеем есть информация нанесенная на гранит: кто и в каких годах строил, кто организовал строительство и т.д.
Видно что за территорией мавзолея присматривает человек т.к. дорожки внутри чистые, посажены цветы, деревья. Место захоронения Жаныса Дулатулы находится в нижней части мавзолея. Включили настенный выключатель в этом помещении, лампы освещения начали мерцать как при замыкании и мы выключили освещение. Без электрического освещения в этом помещении темновато. Надеюсь что люди присматривающие за мавзолеем возьмутся за этот вопрос. На территории мавзолея есть небольшой мавзолей где захоронены два сына Толе би - Қожабек, Жолан. Перед забором у входа на территорию мавзолея установлен стенд. На стенде есть информация на 3 языках. Написано что до мавзолея Сихыма Дулатулы около 30 км. Но нет информации про мавзолей Ботбая Дулатулы в городе Сайраме. По информации на стенде Жаныс Дулатулы жил в 8 веке, что у меня лично вызывает сомнения. Мавзолей Жаныса Дулатулы находится не так далеко от места захоронения Хален баба (примерно 250-300 метров).
P.S. Для быстрого поиска этого мавзолея могу посоветовать данные водителя с которым я туда съездил: Мырза 8 705 4105014 ; для лучшего качества видео на сотовом телеоне - заходите в настройки изображения в ютубе и выбирайте выше 140

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме
Мақала

Слова дуглат/дуклат не имеют отношения к Дулату

В произведении известного Мухаммед Хайдара "Тарих-и Рашиди" встречается слово "дуглат". Некоторые путают его с Дулатом. Но если вчитаться в перевод данного труда на русский язык ( http://www.vostlit.info/Texts/rus14/Tarich_Rashidi/frametext11.htm ), КНИГА ПЕРВАЯ [ВСТУПЛЕНИЕ], в 3-ей главе написано так:
"Когда настал день, то первым вызвали эмира Тулака, который являлся предком сего раба [по материнской линии] и имел тогда звание дуглата. Когда он явился к хану, то увидел, что хан сидит с каким-то таджиком. Эмир Тулак вошел и тоже сел. Хан начал говорить..."
То есть слово "дуглат" встречающееся в данном произведении означает чин или должность. И не имеет отношение к Дулату Тилеубердыулы.

dulattar.com қазақша мұрағаты · Еркин Арзымбетов · Сілтеме