Еркин Арзымбетов

Шымыр бабамызға зиярат. Ташкентте 13.05.2023 Сәмбет руының берген асы — видео

Шымыр бабамызға зиярат. Ташкентте 13.05.2023 Сәмбет руының берген асы — видео

Шымыр бабамызға зиярат. Ташкентте 13.05.2023 Сәмбет руының берген асы — видео

Әлібекұлы Төле бидің 360-жылдығы. Ташкент 04/06/2023. Кесененің 19ғ сүреті мен өткен ғасырда 2 рет жойылу қауіпі жайлы

Жуырда Шымкентте тұратын Төле бидің бір ұрпағы әрі менің экс-әріптесім хабарласты. Төкенің жатқан жері баршаңызға белгілі - бұрыңғы өзі билеген Ташкент қаласында болғасын, Төле би ауданындағы ұрпағы сол жерде жақында жиналып, зиярат етіп ас бермекші. Бәрекелді деп, бұл шараға баруға шештім. Сонымен 04 маусым 2023 Ташкентке қарай жол тарттым.
Черняевка шекарасынан бір топ делегацияға қосылып тез өттік те өзбек жағында күтіп түрған автобустардың біреуіне мініп алып бұрынғы әріптесімді кездестіріп әңгімелесіп Ташкентке жеттік. Ол үшін ұйымдастыруші ағаларымызға алғысымды білдіремін. Ташкентте Төле би кесенесі орналасқан кварталдын жолдарын полициясы көліктерімен жауып қойғасын бірнеше рет сол кварталды 2 автобус болып айналып жүрдік. Ақырында рұқсатын беріп кесенеге жақындап түстік.
Соңғы рет Төле бидің кесенесіне 2018де келгенмін, сол уақыттан бері шырақшысы әлі сол өзбек кісі. Амандастық. Жиынға келушілерді алдымен Төкенің жанындағы шейх Хованди кесенесіне жіберіп тұр. Жалпы бір жерде оқығаным бар, Төле бидің тоқалы осы шейхтың ұрпағы болғасын би дүниеден өткеннен кейін шейх кесенесінің төңірегіне жерлеуге себепші болды.
Би кесенесінің есігі жанында ақ матамен жабылған тасқа қашалған жазуды көрдім. Ол бидің екі тілде аты мен өмір сүрген нақты жылдары (айтпақшы қарама қарсы бұрын орнатылған латынша Калдыргоч би, 15 ғасыр деген табличка сол орында қалды). Кейіннен оны ашылу салтанатында естігенім бойынша, осындай жаңа табличканы іліп орнату екі ел арасында сыртқы істер министрлігі деңгейінде жүргізілген бір іс екен. Бірақ бұл керек бір жазу деп ойлаймын. Өз ата-тегін, тарихын ұмытпаған ұрпақтың белгісі ғой. Ташкенттегі сол кешенде неше жылдан соң нақты дерек жазылған табличканың ашылуы қуантатын бір жаңалық болды.
Шара кесене ішінде құран бағыштаудан басталды. Үзінді видеоларымды төменге салып қоямын:
Жиынға келушілер ағылып келе жатқасын, жиын әзірше басталмайды-ау деп әріптесіммен кварталды айналып көріп келейік деп көшеге шықтық. Кесене аумағына қайтып келсек, алдында бір топ адам жиналып тарихи деректерді тындап тұр екен (видеосы төменде). Негізі мұндай жағдайда мегафон я микрофон қолданған жөн сияқты өйткені далада артқы жақтағыларға дым естілмейді екен. КЗ елшілігіне бұл орайда айтарым - қазақтың елдігін сақтап қалған 3-ақ биіміз бар, заманында өз ұлын қалмақтын ордасына аманат (қазіргі тілмен айтқанда - заложник) жиберген Төкенің 360-жылдығына тиісті демеу беріп я қолдау көрсеткендерінде жөн болар еді. Осындай жиындар жыл сайын бола бермейді, айналайындар! Сол Ислам академиясының актовый залын жалға алып микрофонмен әңгіме/конференцияны отырып өткізгендерінде нұр үстінде нұр болар еді. Астың да өткен жерін қараңыздар, бір ғимараттың айналасында топ екі қанатқа бөлініп отырды. Сонда Ташкентте Ұлы тұлғанын әруағына ас беретіндей тойхана табылмады ма? Мен бұл сауалды қайтадан мемлекетіміздің шенеуніктеріне жолдап отырмын, Төкенің ұрпағына емес, олар молодес, қолдарынан келгенше бәрін ұйымдастырды, өркендерін өссің деген жалғыз-ақ тілегім бар оларға.
Ас кешен қасындағы Ислам Университеті аумағының бір шетінде өткізілді.
Төле бидің ұрпағы - ақсақал батасын беріп асты бастап берді де астың аяғында да батасын аяған жоқ. Алғашқысын видеоға жазып алуға үлгермесем де соңғы батасынан үзіндіні салып қоямын:
Тағы да ас кезінде түсірген видеоларым:
Айтпақшы, аста шай жеткіліксіз болды, жұрт бір жағынан күннің ыстығынан, екінші жағынан ас жегесің шөлдеп отырды. Өзбек официанттар шәйнек ұстап алып, әне-міне тағы алып келеміз деп шайымен жоғалып кетті, үстелдің үстінде де кішкентай сусындар бір-екі құйғасын таусылды. Баклажка су сатып алайын десен, айналада жақын жерде бір магазин жоқ. Астан шығып шекараға жеткен Төленің ұрпағы шекарадағы өзбектің квас сататын бочкасына жабысты :) Әрине, мен ол жаққа тек тамақ жеп қайту үшін келгенім жоқ дегенмен болашақта ас ұйымдастыратын азаматтарымызға айтарым, көпшілік жиналғасын титан алып келіп пайдаланғаныңыз жөн болар.
Ас аяқталғасын жиналған жұрттың бір бөлігі ары қарай Самарқанға саяхаттап баруға шешті, мен үйіме қайтамын деп сыртта тұрған екі автобустың біреуіне міндім. Ол автобустын өзбек жүргізушісі жүрген бір комедия, автобус лық толы (перегруз) болғасын салонда тұрып келе жатқан жолаушылардан ақшасын жинап алды. Елшілігімізге бұл орайда тағы да айтарым, Төкенің келесі мерейтойында ең болмаса жеткілікті түрде автобусты ұйымдастырсандаршы, елдің даңқы мен абыройы осындай майда нәрселерден құралады ғой.
Тағы айта кететін бір нәрсе бар. Жиында 3-4 дана кітап әкелініп жүртқа көрсетілді. Төле би ұрпақтарының дайындап жазған бір кітабы болса керек. Кітаптын атын да нақты автордын кім екенін де шындық керек - аңғармадым. Жалпы түсінгенім бұл кітап әлі баспадан көлемді түрде шықпаған сияқты. Негізі осындай шараға келген қонақтарға бұл кітап ертерек дайындалып таратылғанда - керемет болар еді. Мен тіпті ол кітапты сол жерден өзіме сатып алар едім. Ал енді бұл кітаптың қайда/қашан шығатыны - маған құпия бір нәрсе болып қалғандай.
P.S. Төле би жатқан мазары жайлы тағы айтсақ, өткен ғасырда оған екі рет қауіп төніп тұрды:
1) Большевиктермен келген "союз воинствующих безбожников" деп аталатын ұйым төңіректе бірнеше медресе, мазар, мешіт, т.с.с. ғимаратты жойып құртты.
2) 1966 ж Ташкенттегі жер дүмпуы қаладағы біраз үй-нысандарды қиратты. Төкенің кесенесі де зақымдалып, "снос"-қа кетуге сәл-ақ қалды.
Ол жайлы төмендегідей дерек бар:
1800 жылдардың аяғында кесененің сүретін де төменге қоямын:
Құдай қаласа, жоңғар шапқыншылығы заманында қазақтың рухани көсемі - Төле бидің келесі мерейтойына тағы да барып қаламыз. Аман-сау болыңыздар!

Әлібекұлы Төле бидің 360-жылдығы. Ташкент 04/06/2023. Кесененің 19ғ сүреті мен өткен ғасырда 2 рет жойылу қауіпі жайлы — видео

Әлібекұлы Төле бидің 360-жылдығы. Ташкент 04/06/2023. Кесененің 19ғ сүреті мен өткен ғасырда 2 рет жойылу қауіпі жайлы — видео

Әлібекұлы Төле бидің 360-жылдығы. Ташкент 04/06/2023. Кесененің 19ғ сүреті мен өткен ғасырда 2 рет жойылу қауіпі жайлы — видео

Әлібекұлы Төле бидің 360-жылдығы. Ташкент 04/06/2023. Кесененің 19ғ сүреті мен өткен ғасырда 2 рет жойылу қауіпі жайлы — видео

Әлібекұлы Төле бидің 360-жылдығы. Ташкент 04/06/2023. Кесененің 19ғ сүреті мен өткен ғасырда 2 рет жойылу қауіпі жайлы — видео

Әлібекұлы Төле бидің 360-жылдығы. Ташкент 04/06/2023. Кесененің 19ғ сүреті мен өткен ғасырда 2 рет жойылу қауіпі жайлы — видео

Әлібекұлы Төле бидің 360-жылдығы. Ташкент 04/06/2023. Кесененің 19ғ сүреті мен өткен ғасырда 2 рет жойылу қауіпі жайлы — видео

Әлібекұлы Төле бидің 360-жылдығы. Ташкент 04/06/2023. Кесененің 19ғ сүреті мен өткен ғасырда 2 рет жойылу қауіпі жайлы — видео

Шымыр Садыбай батырдың 445-жылдығы мен Садыбайұлы Байтананың 420-жылдық асы. Жуалы ауданы 19/08/2023

2020 ж Алматының арғы жағында жатқан Шымыр Садыбай батыр мен Жаныс Қапал батырлардың басына зиярат етемін деп жолға шықтым. Алайда ол сапарда жоспарым іске аспай қалды, сайтымда да сол жайлы жазғаным бар. Жол бойы Ботбай Сәмен батырдың бейітін зиярат етіп, видеоға түсіріп қайттым. Уақыт өте Әулиеата аймағының Жуалы ауданына келіп Байтана руының өкілдерімен таныстым. Байтана аталмыш Садыбай батырдың жалғыз ұлы екен. Б. Момышұлы ауылының водхоз басшысынан Садыбай батыр кесенесі жайлы сұрағанымда, ол жаққа 2019ж барып кесенені жаңадан тұрғызған Байтана руының өкілі Мұхамеджан есімді ағамызға хабарласуды кеңес берді. Сөйтіп Макенмен таныстық.
Мұхамеджан ағамыздың фамилиясы менікімен бірдей екен. Ол да Арзымбетов ))) Маке тамыз айының 19-да Жуалының Б.Момышұлы мұражайының бағында Садыбай батырға ас берілетінің айтып, шақырды.
Сонымен 19.08 күні сағат щамамен 10:00де Қайрат ауылына келіп, Б.Момышүлы мұражайының шетімен бау-бақшасына өттік. Сахна мен киіз үйлер дайын тұр. Беріректе Садыбай батыр мен Байтана руына байланысты сүреттер галереясы орнатылды:
Жалпы осындай жиындарда сүрет галереяны келушілердің назарына қойып ұсыну - жақсы бір бастама. Айтылмай қалған бір хикаяларды, қосымша мәліметті бұл жерден асықпай біліп аласын. Оны дайындап қойған бауырларымызға алғыс білдіреміз.
Ал Садыбай батырдың шығу-тегіне келсек, Шымыр бабамызда Шыңқожа (Шыңболат), Бекболат, Темір, Текес (Текежан) есімді ұлдар болды. Шыңқожадан Қобыланды, Марсым, Бозқозы, Бозан тарайды. Марсымнан - Қонақбай, Садыбай, Қырғызалы. Садыбайдың жалғыз ұлы - Байтана. Садыбай батыр бар дерек бойынша осындағы Мыңбұлақ ауылында 1578 ж дүниеге келіп, небәрі 25 жасында Есімханның жорығында дүниеден озды (1603 ж).
Садыбай батырдың жорыққа аттануы және де көрмей кеткен ұлы - Байтанаға атын қалай қойылғаны жайлы сахнада қойылым баяндайды:
Айтпақшы, орыста да "Байдана" деген сөз болатын. Ол да сауытпен байланысты. Ірі шығыршықтан (сақина/будақ) тоқылған сауытқа - бадана деп айтатын. Мәскеудегі Кремльдын Оружейный Палатасында, Борис Годунов патшасының (1552-1605жж) байданасы бар:
Демек Байтана мен орыстың Байдана деген сөздердің түбі бір болса керек. Ол аспектіні ендеше, тарихші ғалымдарға қалдырамыз.
Байтана деген атты ұсынған батыр - Сүгір мерген, Марсымның ағайыны Қобыландының ұрпағы болса керек. Шежіре бойынша Қобыландыдан - Алдияр - Сүгір мерген - Төлеміс (Орысқара), Тілеміс (Жиен), Кенжеқармыс (Құлатай) деген аталар өрбиген.
Алып келген бейнекамерам істен шығып, видеоны телефоныма түсіруге тұра келді. Видеолардың быжырқай болып қалғаны сондықтан. Біраз нәрселер телефоннын жады толып кеткесін түсірілмей қалды )))
Бақшаның асфальтталған алаңында қазақ күрестен сайыс ұйымдастырылды. Қасында минифутбол ойыны жүріп жатты.
Жиында Жамбылдың Шымыр баба қорының басшысы Оңласын Есіркепов, Түркістан Шымыр баба қорының басшысы Лештаев Орынбасар ағаларымызды көріп, сәлемдесіп қолдарын алып қайттым. Ол кісілердің осындай шараға келіп қатысқаны дұрыс болды.
Жеті киіз ұй орнатылды:
Астана мен Алматы қаласынан бір,
Тараз қаласынан, Бостандық ауылынан, Бірлесу-Еңбек ауылынан, Жуалы құрама ауылдары атынан, Диқан ауылынан, Қайрат ауылынан да болды. Соңғысының төңірегінде асқа келген көпшілікке арнайы навес тартылып үстелдер қойылды.
Бостандық ауылының қойған киіз үйінде Оңласын ағаларымызбен бірге шай алып отырғанымызда, биыл (2023) Семей жақта өткізілген дәстүрлі Абай оқуы байқауында 133 абайтанушылардың арасында ең үздігі Заңғар Сәтберген бауырымыз кіріп келіп үлкендермен амандасып шықты. Ол жігіт туралы орыс тілінде жаңалықтар мына сілтеме бойынша:
https://jambyltv.kz/ru/news/25812
Сахнада сөз кезегі Жуалы ауданының бұрынғы басшысы, Солтыбаев Еркінбек ағамызға берілді. Видеосы төменде:
Оңласын ағамыздан соң сөз Садыбай-Байтана қорының төрағасы - Арзымбетов Мұхамеджан ағамызға берілді.
Тағы да біраз қонақтың сөз-тілек-батасы сахнадан айтылды. Ең бастысы, ел аталмыш батыр бабаларымызды ұмытқан жоқ. Садыбай батырдың 445-жылдығы мен Байтана батырдың 420-жылдығы жақсы деңгейде өткізілді деп ойлаймын. Әзірше осы, қош, сау болыңыз!

Шымыр Садыбай батырдың 445-жылдығы мен Садыбайұлы Байтананың 420-жылдық асы. Жуалы ауданы 19/08/2023 — видео

Шымыр Садыбай батырдың 445-жылдығы мен Садыбайұлы Байтананың 420-жылдық асы. Жуалы ауданы 19/08/2023 — видео

Шымыр Садыбай батырдың 445-жылдығы мен Садыбайұлы Байтананың 420-жылдық асы. Жуалы ауданы 19/08/2023 — видео

Шымыр Садыбай батырдың 445-жылдығы мен Садыбайұлы Байтананың 420-жылдық асы. Жуалы ауданы 19/08/2023 — видео

Ботбай Өмірбекұлы Өтетілеу батырдың 300-жылдығы, Меркі ауданы

Былтыр сайтымда Ботбай Өмірбекұлы Өтетілеу батыр жайлы мақала жазған едім. Бидас баба ұрпағы жоңғармен шайқаста Сәмен батыр бастаған 2 мыңдық Ботбай жасағының туын жерге құлатпай ауыр жараланса да шайқастың шешуші сәтінде алған міндетін абыроймен орындады. Сақталған ту Меркінің мұражайына тапсырылып арнайы стенд ішінде орын алды. Міне енді сол Батыр бабамыздың құрметіне Бидас елі 17.02.2024 ас, көкпар берейін деп отыр. Өзім қазір Ұлы Британияның Шотландия өңірінде бірнеше ай бойы бір жұмыспен айналасып, елімізге 2024ж тек сәуір айында қайтатын болғасын, бұл басқосуға қатыса алмайтын боламын. Өзім бара алмасам да аталмыш ас жайлы Дулат ағайынға бір хабар айтуды жөн көрдім. Жиынды ұйымдастырып өткізетін бауырларымызға жоспарланған шараларды ойдағыдай өткізуді тілеймін. Батырдың әруағы риза болғай! Шақырудың сүреті мен видеосы төменде:
1)
2)

Ботбай Өмірбекұлы Өтетілеу батырдың 300-жылдығы, Меркі ауданы — видео

Шымыр - Шілменбет руының шежіресі жарық көрді

Шымкентте Жаксылық Күзенбай есімді ағамыз бар. Жасы 80-ге таяп қалды. Былтыр бір көргенімде Шілменбеттердің шежіресін жинап дайындап жүрмін деп таң қалдырды. Бұл жасқа келгенде көпшіліктің ой-уайымы басқа жақта болады ғой. Сонда қуандым, осындай бейнеткеш ағаларымыз елде көбірек болса екен деп тілеп. Енді биыл көктемде Шотландиядан келіп ағамызды Алматыда бір жиында көріп фойеде отырып біраз әңгімелестік.
Төменде 2024 ж мамыр айында Алматыда Жәкенмен түскен сүретім (ортада):
Ал енді шежіреге оралатын болсақ, кітаптың сыртына былтыр Шілменбет бабамызға қойылған стелланың сүреті қойылды;
Шілменбет бабамыздан тараған үрім-бұтақтардың шежіре сызбалары кітаптің 200-ден астам парағын қамтып отыр.
Одан басқа тағы да біраз пайдалы ақпарат берілген.
Мысалы, аудандағы рулардың орналасуы:
Шілменбеттің үлкен үйі қай ұрпағының қолында екенін;
Шілменбеттердің туы кімде сақталғаны жайлы:
1996 жылы Бәйдібек бабамыздың жаңа кесенесін салғанда болған бір оқиға жайлы:
Өткен ғасырдың ашаршылығы заманында Шілменбеттердің көктемгі азығы:
P.S. мақала әлі біткен жоқ